Stalactieten of calthemieten
24.08.2026
Wie weleens onder een betonnen constructie heeft gekeken, is ze misschien tegengekomen: langgerekte, druipsteenvormige kalkafzettingen die aan het beton of voegwerk hangen. Wie denkt aan stalactieten, zit niet helemaal fout. Maar wist je dat stalactietachtige afzettingen die ontstaan aan door mensen gemaakte constructies, calthemieten worden genoemd?
Hoewel ze uiterlijk sterk op natuurlijke stalactieten lijken, verschillen beide verschijnselen wezenlijk in hun ontstaanswijze.
Natuurlijke stalactieten ontstaan wanneer kalkhoudend water in grotten calciumcarbonaat (CaCO₃) afzet. Dit is een langzaam geologisch proces dat zich over honderden tot duizenden jaren kan voltrekken.
Calthemieten ontstaan op of in de buurt van beton en voegwerk. Ook hier speelt calciumcarbonaat de hoofdrol, maar het chemische proces verloopt anders. Kalkhoudende, sterk basische vloeistoffen komen in contact met CO₂ uit de lucht. Hiervoor is vrije kalk nodig, die nogal eens in historische bindmiddelen aanwezig is. Er vormt zich calciumcarbonaat dat zich aan het oppervlak afzet en geleidelijk druipsteenachtige structuren vormt.
Calciumcarbonaat is dus het belangrijkste bestanddeel van zowel natuurlijke stalactieten als veel calthemieten. Hetzelfde mineraal, maar een andere ontstaansgeschiedenis. Bovendien kunnen calthemieten aanzienlijk sneller groeien dan hun natuurlijke tegenhangers.
Waar natuurlijke stalactieten gemiddeld ongeveer 0,1 mm per jaar groeien, zijn bij calthemieten groeisnelheden tot wel 2,0 mm per dag beschreven.
Calthemieten zijn daarmee bijzondere voorbeelden van hoe chemische processen die we kennen uit de natuur zich ook in onze gebouwde omgeving kunnen manifesteren.
Onder de calthemieten kan ook nog een verschil worden gemaakt tussen afzettingen die primair vormen, dit wil zeggen net na het aanmaken van het beton, of secundaire afzettingen. De primair groeiende calthemieten hebben een diversere scheikundige samenstelling. Hier kan informatie uit worden gehaald over wat er mis is gegaan bij het storten van beton of de receptuur van een bindmiddel. Secundair ontstane calthemieten bestaan volledig uit CaCO₃.
Teriwjl de secundaire tupe alleen esthetisch afbreuk doet aan een bouwwerk, kunnen primaire calthemieten ook de stabiliteit van het beton beinvloeden.


