Werfmuren Utrecht

31.03.2025

Het wervengebied in de Utrechtse binnenstad kent veel complexe uitdagingen. Eén daarvan is het behoud van gezonde werfmuren aan de Oude- en de Nieuwegracht. Anders dan het grootste deel van de gewelfconstructies liggen deze muren in het aanzicht van de stadsbewoners en bezoekers. De massief opgetrokken muren sluiten de gewelfde kelders namelijk aan de kant van de gracht af.

Gedurende de afgelopen drie tot vier decennia heeft een verhoogde vochtbelasting geleid tot het huidige aanzicht. Algen hebben het metselwerk groen gekleurd. Te vochtig verwerkte voegmortels - veelal niet compatibel met de historische baksteen - hebben geleid tot bijna grijze of witte muren. Moderne bouwmaterialen en waterafstotende oppervlaktebehandelingen zorgen ervoor dat het vocht in de muur wordt vastgehouden. De waterdichte laag maakt dat droging niet of nauwelijks mogelijk is. Slagregens slaan sneller door dan "vroeger".

Tegenwoordig doen wij er alles aan om de muren waterdicht te maken. De meeste mensen denken dat dit het beste is.

Dit resulteert in een grachtenbeeld waar wij als stadsbezoeker volkomen aan gewend zijn: muren vol groene en grijswitte vlekken met ongewenste biologische vervuiling, begroeide werf- en kluismuren en bloedende voegmortels zijn voor ons normaal geworden. Vochtbelasting wordt dan ook niet als een probleem beschouwd. Helaas nodigt de verweerde uitstraling van het metselwerk uit tot een slordige omgang met de oude muren. Graffiti doet bijvoorbeeld afbreuk aan het aanzicht.

Wij van Muurpathologie weten dat dit anders kan. Daarom mogen wij in opdracht van de Gemeente Utrecht de werfmuren langs de Oudegracht onderzoeken.

Tussen medio april en eind mei 2025 komen wij mogelijk ook bij u langs om door middel van een boring een kleine hoeveelheid baksteen of voegmortel uit de werfmuur te halen.

Deze monsters worden in het laboratorium van Nebest B.V. onderzocht. Hierbij kunnen wij vaststellen of er een waterafstotende oppervlaktebehandeling is toegepast, of deze nog effectief is en hoe diep deze is doorgedrongen. Maar wij meten ook het absolute vochtgehalte over de gehele muurdiepte en willen een overzicht krijgen van de diverse soorten voegmortel die in het verleden zijn gebruikt. 

Doel van het onderzoek is een globaal beeld te krijgen van de vochtproblematiek van de werfmuren aan de Oudegracht. Hierbij draait het om het achterhalen van de oorzaak, en de vraag of wij die kunnen wegnemen.

De resultaten van dit onderzoek worden gebruikt om een globaal advies uit te brengen betreffende het onderhoud van de werfmuren. Veel problemen kunnen worden verholpen. Een natte muur kan bijvoorbeeld weer drogen, en algen en bloedzouten kunnen worden verwijderd.

De gaten die ontstaan worden binnen zes tot acht weken na de monsterneming weer hersteld. De gemeente Utrecht stelt u daarover apart op de hoogte.

Op onze projectpagina Werfmuren Oudegracht Utrecht kunt u meer lezen over dit onderzoek.